Афганистанса томдыр

Комын во сайын, рака (март) тӧлысьӧ Афганистанысь заводитiсны петны вӧвлӧм СССР-лӧн войскаяс, официальнӧя петӧмыс пансис ода-кора (май) тӧлысьӧ, а помасис – 1989-ӧд вося урасьӧм (февраль) 15-ӧд лунӧ. Муниципальнӧй кытшысь унаӧн служитiсны ылi лунвыв странаын. Кадпас водзын аддзысьлi ӧтикӧд на пиысь – усвавомса олысь Олег Карповкӧд.

Сiйӧ чужлӧма Усвовомын 1965-ӧд вося рака (март) тӧлысь 22-ӧд лунӧ. Школа бӧрын велӧдчӧма Печора кар училищеын водитель вылӧ, сэтысянь босьтӧмаӧсь служитны армияӧ. Дас кӧкъямыс арӧса зонмӧс модӧдӧмаӧсь Казахстанса Ушарал карӧ, суйӧр видзан войскалӧн учебнӧй часьтӧ.

– Во джын мысти 1984-ӧд вося ода-кора (май) тӧлысь помын миянӧс, том салдатъясӧс, вайӧдiсны первойсӧ Узбекистанӧ, Термез карӧ, а сэтысянь кык вежалун мысти Афганистанӧ Мазари-Шариф карӧ, – казьтылӧ Олег Петрович. – Карыс мойдвывса кодь мича, стрӧитӧма уна лымъеджыд мечеть, тыяс вылын юсьяс, унджык оланiныс сёйысь вӧчӧма, аньяс сьӧд чадраясӧн ветлалӧны, мужичӧйяс – кӧмтӧг... Быттьӧ войнаыс и абу. Олiм мотоманёвреннӧй чукӧрӧн карсянь 1,5 километр сайын, землянкаясын, му эрд вылас сӧмын пусянiн, мыссянiн да техника видзанiн вӧлiны.

Зон первойсӧ вӧлi СПГ-9 гранатомёт (ки вылын новлӧдлiсны) наводчикӧн, а сэсся служитiс бронетранспортёр вылын водитель-наводчикӧн. Тшӧкыда солдат чукӧрӧн участвуйтiс войсковӧй операцияясын. Эз висьтав на йылысь ёнасӧ, быдсямаыс пӧ вӧвлi. Сӧмын медбӧръя тыш йывсьыс казьтыштiс, кӧнi получитiс контузия.

– Миянӧс ыстiсны банда бырӧдӧм могысь торъя кишлак дорӧ, – висьталiс Олег Карпов. – БТРным лэдзис десант, а сэсся бӧр локтiганым другысь кишлаксяньыс заводитiсны «духъяс» лыйсьыны. Снарядыс сюри машинаас, ме да ёртӧй, Виталий нима украинеч, контузитчим, пельясысь вир весиг кутiс киссьыны. Но та вылӧ видзӧдтӧг асьным лыйсим, кӧть эськӧ прицелнымӧс тшӧтш жӧ вӧлi жугӧдӧма. Сэсся петавлi БТРсьыс, но бӧр пырны мойвиис сӧмын торъя кадколаст мысти, сэтшӧм ёна лыйсисны да. Став олӧмӧй тайӧ здукъясас казьтывсьылiс, полi мед пленӧ не сюрӧдчыны, либӧ пуля-снаряд улӧ не сюрны. Вой быд бойыс мунi. Кор локтiс военнӧй отсӧг, «духъяс» пышъялiсны-дзебсялiсны му пытшкӧс туйястi кодi кытчӧ.

Бӧрыннас ранитчӧм салдатъясӧс нуӧдiсны вертолётӧн тылӧ, месеч мӧда рядӧвӧй Олег Карпов куйлiс госпитальын Душанбеын (Таджикистан юркарын), а 1985-ӧд вося ӧшим (декабрь) тӧлысь помын демобилизуйтчӧм бӧрын воис гортас, Усвавомӧ. Олеглӧн уна награда (сӧмын медальыс – 13). На пӧвстын медся донаясӧн лыддьӧ «За боевые заслуги» и «За отличие в охране государственной границы СССР».

Служба бӧрын Олег Петрович пырис уджавны электромонтёрӧн Усвавом совхозӧ, куим во дорӧ секретаралiс ВЛКСМ сиктса комитетын, а ӧнi зiльӧ сиктса жилищно-коммунальнӧй овмӧсын. Совхозсянь, кыдзи Афганистан война вывса ветеранлы, сетлiсны благоустроитӧм патера, кӧнi ӧнӧдз олӧ. Быдтiс куим челядь: Мария да Дмитрий ыджыдӧсь нин, олӧны да уджалӧны Усинскын да Сыктывкарын, ичӧтджык Марина олӧ Крымын. Вӧвлӧм служитысь ёртъясыскӧд кутӧ йитӧд. Найӧ ставныс кӧсйӧны таво чукӧртчывлыны да пасйыны суйӧр видзан войскалы 100 во тырӧм. Олег чайтӧ жӧ ветлыны аддзысьлӧм вылас.

– Дзик ог жалит Афганистанын служитан вояссӧ, – кывкӧрталiс Олег Петрович сёрни помланьным. – Ӧлӧмсӧ тӧдмалi, йӧзсӧ да налысь донсӧ кутi бурджыка гӧгӧрвоны. Велалi кутны лача сӧмын ас вылӧ да бур ёрт вылӧ, мортӧн лоны, кӧть кутшӧм сьӧкыд эськӧ эз вӧв. Томъяслы сиа, мед эськӧ некор эз ло налӧн олӧмын война.

(Портретсӧ О. Карповлысь да служитан фотояссӧ позьӧ видзӧдлыны «Усинскса выль юӧр» сайтысь).

Григорий Кожевин