Куття сёйны, Кристосӧс нимӧдны

Локтан Выль во да Рӧштво кадколастас позьӧ шойччыштны, а ми талун казьтыштам, кыдзи важӧн коми войтыр коллялiсны тайӧ кадсӧ.

Сiйӧ усьлiс Рӧштво нимӧдан лунъясӧ. Важ календар серти Выль во пасйылiсны ӧнiя ног кӧ тӧвшӧр (январ) 14-ӧд лунӧ, сэки православнӧй вичко нимӧдӧ вежа Василей архиепископӧс, та вӧсна и гажыслӧн нимыс – Василей лун.

Рӧштвоыс вичмылiс ӧшым (декабрь) тӧлысь 25-ӧд лун вылӧ (ӧнiя ног пасъям тӧвшӧр 7-ӧд лунӧ). Кристос чужан лун водзын йӧзыс пасйылiсны куття лун (сочельник), а выль во бӧрся кадколастыс шусьылiс святкиӧн.

Сочельникас лунтыр оз вӧлi позь сёйны ни юны: Енлы эскысьяс кутiсны чорыд видз. Сӧмын рытнас пулiсны ид пызьйысь рок да сёйисны. Челядь да том йӧз Рӧштво лунас ветлалiсны сикт кузя кианыс ӧзйысь сисьяс кутӧмӧн да уна рӧма кабалаысь (бумагаысь) вӧчӧм кодзувъясӧн. Нимӧдiсны Исус Кристослӧн чужан лун.

Святки дырйи (Рӧштвосянь Крещенньӧӧдз) йӧзыс гажӧдчылiсны, ветлалiсны ёрта-ёрт дорӧ гӧсьти. Тшӧкыда пасьтасьлiсны быдпӧлӧс пемӧсӧ, мукӧддырйи тунъясисны (гадайтчисны). Нывъяс туналiсны аслыныс верӧсъясӧс. Шуам, шыбитӧны вӧлi миртуй вылӧ кӧмкот пӧв, а сэсся видзӧдӧны: кытчӧ петкӧдлӧ нырыс, сэнi и олӧ нывлӧн регыдъя верӧсыс.

Медся гажаӧн вӧлi Василей лун. Том йӧз чукӧртчылiсны водзвыв бӧрйӧм керкаын да рытнас сьылiсны-йӧктiсны сэнi. Мукӧддырйи томъяс юксьылiсны кыкӧн вылӧ да окасисны. Тадзи ныв либӧ зон бӧрйис аслыс женик-невестаӧс да во чӧж найӧ сэсся вӧлi ӧтлаӧн коллявлӧны прӧст кадсӧ, тӧдмасьӧны бурджыка ёрта-ёртыскӧд, медым бӧрыннас лӧсяласны кӧ, гозйӧдчыны.

Важ выль во водзын изьва вылын машкуритчылiсны. Томъяс пасьталӧны вӧлi гугӧн няр малича, чужӧмныссӧ вевттьылiсны чышъянӧн да ветлалiсны-повзьӧдчалiсны. Вермисны, сiдз шусяна, надуритчыны: пес чипас кисьтасны, пывсянын пач труба мыйӧнкӧ тупкасны, мед тшыныс эз вермы петны да с. в. Мукӧддырйи зонъяс пасьтасьлiсны «вӧлӧ», вӧжжи, сийӧс да бӧжсӧ чышъянъясысь гартлiсны да сэсся тадзи ветлалiсны сикт либӧ грезд кузяыс.

Тшӧкыда дженьыд тӧвся лунъясас сиктса войтыр ворслiсны. Важъя вӧрсӧмъясыс ӧнi вунӧмаӧсь нин. На йылысь позьӧ лыддьыны сӧмын справочникъясысь да ӧткымын коми этнограф небӧгъясысь. Та вӧсна юксьышта лыддьысьыськӧд Юрий Рочевлӧн 1988-ӧд воын челядьлӧн ворсӧмъяс йылысь йӧзӧдӧмторъяснас.

Шуам, горт пытшкын челядь ворслӧмаӧсь, кодi медводз серӧктас. Став ворсысьыс босьтчӧны шуйга киӧн ёрта-ёртыслӧн веськыд ки ыджыд чуньӧдыс да ньӧжйӧник бергалiгтыр, шуалӧны: «Ас ки карнан, ки карнан. Кодлӧн водзджык пинь воссяс – дас тувик, дас печик. Тю! Тю! Тю!» Сэсся ставыс ланьтӧны, вомныс тупкӧса, мед некод эз аддзы пиньныссӧ. Кор кодкӧ оз кутчысь да серӧктас (пиньсӧ петкӧдлас), сылы став ворсысьыс тувкнитӧ либӧ печиктӧ.

Нималанаӧн вӧлi ошкӧн ворсӧм. Челядь медводз юксьӧны-пудъясьӧны: ӧти лоӧ ош, мӧдъяс – вотчысьяс. Ош пидзӧсчанясьӧ, сiйӧс вевттьӧны пасьӧн либӧ шебрасӧн. Вотчысьяс артмӧдӧны кытш, кӧнi шӧрас «вугралӧ» ош. Вотчысьяс ветлалӧны пемӧс гӧгӧрыс, быттьӧ вотчӧны да шуалӧны: «Ошкӧ-бабӧ, ошкӧ-бабӧ, чӧдтӧ вотам, пувтӧ ӧктам, бур вотӧссӧ босьтам, лёксӧ чӧвтам...» Тайӧ кывъяс бӧрын ош чеччыштӧ да пондӧ кутавны вотчысьясӧс. Кодӧс удитас кутны, сiйӧ ошкӧ пӧрӧ, оз кӧ кут – бӧр кольӧ ошнас.

Со тадзи кымын гажӧдчылӧмаӧсь важӧн войтыр. Ӧнi гашкӧ позьӧ жӧ ловзьӧдны тайӧ ворсӧмъяссӧ (шуам, Культура керкаясын нуӧдны), ӧд найӧ миян, асланым. Выль воӧн да Рӧштвоӧн, коми войтыр. Мед став бурторйыс, мый вӧчӧма тавӧ, водзӧ сӧвмас-ёнмас локтан 2018-ӧд воас.

Григорий Кожевин