Быдмӧм урожай

Войвылын арыд – медся озыр вося кадколаст. Воӧ вотӧс-тшак, градвыв пуктас, картупель, помасьӧны турун заптан уджъяс. Он кӧ дышӧдчы, ставыс лоӧ: видз-му, вӧр да нюр ен могысь миянын тырмӧ. А вот позьӧ-ӧ инавны воӧм урожайтӧ сьӧмтор нажӧвитӧм могысь? Вайӧ талун та йылысь сёрнитыштамӧй.

Кулӧмдiн районысь вокӧй коркӧ висьтавлiс, мый йӧзыс налӧн гожӧм пом да арнас вотӧс-тшак вузалӧмӧн и олӧны. Ягас удж вылӧ моз ветлӧны: ӧктасны тшак либӧ вотӧс да сэсся рытнас вузалӧны, эм пӧ предприятие, кодi ньӧбӧ йӧзыслысь став ӧктӧмасӧ весиг весавтӧг. Ӧти олысь тадз гожӧмбыднас машина вылӧ сьӧм нажӧвитӧма. Миян районын, дерт, серпасыс мӧдпӧлӧсджык. Усинскса войтыр тшак-вотӧссӧ да градвыв пуктастӧ медсясӧ аслыныс сёйӧм вылӧ чукӧртӧны-быдтӧны.

Нӧвикбӧжын олысь Ольга Чупрова, шуам, висьталiс, мый сиктын торйӧн некод вотӧс да тшактӧ оз ньӧб. Ёнджыкасӧ ӧти сиктын олысьяслы вузалӧны (ӧлӧма пенсионер да ӧтка олысь, уджалысьяслы, кодъяслӧн кад вӧрӧ ветлынысӧ абу) либӧ рӧдвуж да тӧдсаяс пыр карын иналӧны.

– Таво бура петӧма мырпом, – висьталiс Ольга Николаевна. – Кодi вермис, уна вотӧс тӧв кежлӧ заптiс. Кутшӧмакӧ тӧдсаяс пыр гашкӧ и вузалiсны, но, ме думысь, эз уна. Миян ыджыдджык проблема куртупельӧн йитчӧма. Быдтӧны сiйӧс пӧшти ставӧн, а вузавны сьӧкыд. Босьтысьыс абу. Меным тай, шуам, ковсис кызь ведра дорӧ гожӧмнас шыбитны колян вося картупельсӧ, некытчӧ вӧлi инавны, а вузасьны некор уджалiгад. Миян грездын предприниматель примитӧ эськӧ, но оз сьӧм, а сёян-юан вылӧ, аслас Нӧвикын лавка восьтӧма да. Оз быдӧн сiдзтӧ дась сетны.

Усинскын мукӧдыс видз-му быдтӧм да вӧрын ӧктӧмтор карса Нефтяников шӧр улич вылын иналӧны, сэнi пӧ местасьыс оз ков мынтысьны. Ветлi сэтчӧ, кӧнi быд во медсясӧ ӧлӧмаджык аньяс вузасьӧны дачаяс выланыс быдтӧм укроп, ӧгуреч, морков, хрен, картупельӧн да с. в., вотӧс-тшакӧн. Шуисны, мый босьтысьыс сюрӧ, этшаникӧн быть ньӧбӧны: уджалiгад ӧд, торъя нин карсаыдлы, вотчыны да тшакасьны некор.

Пример вылӧ, ӧти усвавомса ань вайӧма вит литраа банкаясӧн пув да чӧд, торъя полиэтилен посудаясӧ тэчӧма мырпом, ведраясӧ – тшак. Торъя кӧрзинаын куйлӧны еджыдъяс. Литра мырпомсӧ вузалӧны 700 шайтӧн, та мында жӧ чӧд либӧ пув – витсёӧн. Эмӧсь и вуштӧм (протеритӧм) чӧд либӧ кисьмӧм мырпом, стеклӧ дозъясӧ тэчӧма. Чӧд банкаыс 350, мырпомыс – 550 шайта.

Сӧвет кадӧ сикт-грездъясын вӧлi уджалӧны заготконтораяс, лесхозъяс, кодъяс ньӧбалiсны ӧктӧм тшак-вотӧс, картупель йӧзыслысь. Дерт, бюджет сьӧм вылӧ. Ӧнi государствоным эновтчис тайӧ уджысь, кодi асьсӧ оз вешты. Туйяс миянӧ абу, а катерӧн новлӧмыс вывтi дона да и переработайтны да видзнысӧ вотӧс-тшак да картупельтӧ некӧн. Колӧ шуны, уджалӧ миян потребительскӧй котыр, кутшӧмакӧ ылiджык сикт-грездъясын найӧ ньӧбӧны быдмӧм ли вӧрын ӧктӧмторсӧ войтырлысь.

– Картупельсӧ ми босьтам комын шайтысь килограмм, иналам сиктса детсад-школаясӧ, асьным карын вузалам, лавка эм да, – висьталiс Усинскса райпоӧн веськӧдлысь Людмила Чернова. – Дасьӧсь ньӧбны пув да турипув, но вотӧстӧ сиктъясын вузалысьыс этша: асьныс зiльӧны донаджыкысь вузавны карын. А тшак, мырпом, чӧд либӧ ыжман огӧ босьтӧй, сы вӧсна мый некӧн видзнысӧ, переработайтнысӧ позянлун абу жӧ.

Со тадзи, вотӧс-тшак, град выв пуктас инавсьӧ миянын. Интернетысь видзӧдлi, кыдзи тайӧ уджыс котыртӧма Финляндияын. Сэнi вотӧс-тшактӧ вермӧны ӧктыны да сэсся вузавны заготовительяслы не сӧмын асьныс олысьясыс, но и мукӧд муясысь, тшӧтш и Россияысь воӧм туристъяс. Дерт, уджалӧны законъяс торкавтӧг, вӧр-ва дорӧ вежавидзӧмӧн. Суомиын вотӧсыс да тшакыс дона (шуам, килограмм кынтӧм мырпомыс, миян сьӧм вылӧ кӧ вуджӧдны, лавкаясас сулалӧ 2 493 шайт) да йӧзлы колана, сыысь вӧчӧны (кынтӧмӧн, косьтӧмӧн, изӧмӧн...) унасикас сёян-юантор (сок, сидр, вина, йогурт, кисель, пызь, пуктӧны няньӧ, ваӧ да с. в.), косметика да вузалӧны лавкаяс пыр. Миян ылын на сэтчӧдз, но вочасӧн, ме думысь, ми кутам жӧ тыр бура донъявны Енмӧн да вӧр-ва либӧ видз-муӧн козьналӧмтортӧ.